Alternatywa przemysłowego dziedzictwa: cykl życia produktu turystycznego Katowic

Filip Kortus | 21 lipca 2014

Stolica Aglomeracji Górnośląskiej powstała dopiero w 1865 i od początku swojej historii główną rolę w jej rozwoju pełnił przemysł wydobywczy. Do lat 80-tych XX wieku następowała stopniowa degradacja terenu na rzecz przemysłu, która nie mogła być czynnikiem zachęcającym turystów do przyjazdu, a inwestorów do tworzenia dla nich infrastruktury. Zwłaszcza, że w okresie powojennym w Polsce nie było przecież wolnego rynku. Wprowadzenie gospodarki rynkowej, rewitalizacja zdegradowanych terenów, inwestycja w infrastrukturę i działania organizacji turystycznych doprowadziły Katowice do dynamicznej fazy rozwoju, która wkrótce może przejść w fazę konsolidacji.

W jaki sposób można dotrzeć do podobnych wniosków? Należy zapoznać się bliżej z teorią cyklu życia obszaru, w tym wypadku miasta, Richarda Butlera. Zasugerował on w swoich pracach, że obszar turystyczny przechodzi przez podobne fazy cyklu życia, co wprowadzony na rynek produkt w powszechnie znanej teorii z dziedziny marketingu. Wykres funkcji cyklu życia produktu udało się uzyskać dzięki wskaźnikom popytowym i podażowym przedstawionym na wykresach. W pierwszym artykule z serii zostanie przedstawiony rozwój turystyczny Katowic do końca fazy wprowadzenia.

Katowice znajdują się w miejscu o ogromnym potencjale gospodarczym. W promieniu 600 km znajduje się 6 stolic europejskich: Berlin, Praga, Wiedeń, Bratysława, Budapeszt i Warszawa. Położone są na trasie głównych tras Europy: korytarzy III i IV oraz szybkich kolei E30 oraz E65. Drogowa Trasa Średnicowa umożliwia szybki transport pomiędzy miastami metropolii, w których aż 76 linii autobusowych obsługuje po kilka gmin. Miasto zamieszkuje na co dzień 300 tysięcy mieszkańców, kształci rocznie 130 tysięcy studentów.

katowice2

Przemysłowa eksploracja

Miasto powstało dzięki swoim bogatym złożom surowcowym i to procesy jego wydobywania nadawały kierunek jego rozwojowi. Powstawały obiekty noclegowe oraz gastronomiczne głównie z myślą o pracownikach z różnych części kraju przybywającym tutaj do pracy. Znakomitym przykładem takiego obiektu jest hotel oddany do użytku w 1962 roku w północnej części Nikiszowca, któremu udało się przetrwać do początku lat 90-tych, kiedy został przekształcony na blok mieszkalny. Gospodarka centralnie sterowana uwzględniała wprawdzie w swoich planach pięcioletnich inwestycje turystyczne na terenie Katowic, nie przeszkodziło to jednak władzom wyburzyć zabytkowych zabudowań na północy katowickiego rynku, co przyczyniło się do utraty jego znaczenia w kolejnych latach. W tym okresie powstało za to kilka „kultowych” budynków, takich jak „Spodek” oraz wyburzony niedawno budynek dworca kolejowego będący sztandarowym przykładem nurtu brutalistycznego. Średniookresowe tempo zmian w latach 1958-1970 dla udzielonych noclegów w hotelach wynosiło tylko 1%, a dla lat 1974-1978 w odniesieniu do ogólnej liczby noclegów -9%. W latach 1958-1970 liczba hoteli zmniejszyła się z 7 obiektów do 6, a w przeciągu lat 1974-1978, liczba całorocznych miejsc noclegowych spadła z 2 046 do 1 470. Plan pięcioletni kończący się w roku 1980 zakładał wzrost świadczeń socjalnych na wypoczynek dla obywateli, zwiększanie liczby miejsc noclegowych, rozwój ośrodków turystycznych z uwzględnieniem miejsc biwakowych, campingów i moteli. Jego efekty dały wzrost o 178 liczby miejsc całorocznych i 7% wzrost liczby udzielonych noclegów dla roku 1980, w porównaniu z rokiem 1976.

katowice31

Wprowadzenie w czasie burzliwych przemian

Katowice przeszły do fazy wprowadzenia w dalszym ciągu obciążone gospodarką centralnie sterowaną. Były to już lata kulminacyjne, w których kraj pogrążony był w głębokim kryzysie gospodarczym. Wzrosła w tym okresie ogólna liczba miejsc noclegowych z 2 120 do 2 418 oraz ogólna liczba korzystających z usług noclegowych o 18% i to głównie te dwa wskaźniki niewykazane na wykresie zadecydowały o uznaniu roku 1980 pierwszym rokiem fazy wprowadzenia. Załamanie tendencji wzrostowej fazy wprowadzenia spowodowane było wprowadzeniem na terenie całego kraju 13 grudnia 1981 roku stanu wojennego. Szczególny wpływ na sytuację Katowic w tym okresie miała pacyfikacja strajku górników kopalni węgla kamiennego „Wujek”, do którego doszło 16 grudnia 1981 roku przez ZOMO. Średniookresowe tempo zmian wyznaczone na podstawie liczby hoteli dla lat 1984-1994 wynosiło 2%, ośmioprocentowy spadek liczby udzielonych noclegów w katowickich hotelach w 1988 roku spowodowany był falami strajków jakie przetaczały się wtedy przez kraj, a których głównym powodem były znaczne podwyżki cen wielu produktów. W fazie wprowadzenia władze zdawały sobie sprawę z konieczności zadbania o środowisko, stan przestrzeni publicznej i infrastruktury turystycznej, celem przyciągnięcia turystów zagranicznych oraz ich kapitału do miasta.

W roku 1989 odnotowano wzrost liczby hoteli z 11 do 15. Chwilowy wzrost liczby obiektów hotelowych był umożliwiony dzięki ustawie liberalizującej działalność gospodarczą prywatnych podmiotów, autorstwa Mieczysława Wilczka z roku 1988. Była to zapowiedź późniejszych reform gospodarczych, które miały umożliwić Polsce przejście do gospodarki rynkowej, co wiązało się z wieloma negatywnymi skutkami społecznymi. Dotychczasowi pracownicy przedsiębiorstw państwowych w wielu przypadkach tracili prace i związany z nią dostęp do przywilejów socjalnych. Odczuła to w dużym stopniu turystyka: w roku 1991 w stosunku do roku 1989 liczba hoteli spadła o 3 obiekty a liczba udzielonych w nich noclegów o 44%. Liczba hoteli w roku 1994, ostatnim w fazie wprowadzenia była niższa niż w roku 1992 o 3 i wynosiła 14 obiektów.

 

Źródło:
Kortus F. (2014). Cykl życia Katowic jako produktu turystycznego. Praca licencjacka, seminarium „Turystyka miejska i biznesowa”, promotor: dr Piotr Zmyślony.

This entry was posted in Miasta i turystyka, Seminarium miejskie and tagged , , , , , by Filip Kortus. Bookmark the permalink.

About Filip Kortus

Absolwent Gospodarki Turystycznej na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Członek Studenckiego Centrum Badań Turystycznych „Explorers”. Dziennikarz Dziennika Turystycznego. W miejscach, do których podróżuje, uwielbia odkrywać lokalną kulturę i codzienne życie ich mieszkańców. Szczególne zainteresowanie Kaukazem i Bałkanami. Artykuły publikowane Dzienniku Turystycznym: 18/06/2014 Poznań ma swego Kopernika? Zwiedzamy Bramę Poznania ICHOT 16/09/2014 III edycja Nocy Restauracji: czy to się opłaca? Znamy wyniki badań uczestników z wszystkich miast! 01/10/2014 Poznański Barometr Turystyczny wydaje pierwszy raport. Na współpracy biznesu i nauki korzystają wszyscy 07/10/2014 Nowe Muzeum Śląskie: obiekt, który połączy tradycję z nowoczesnością? 09/10/2014 Turystyka piwna w Polsce – czy potrafimy wykorzystać rosnący potencjał? 15/10/2014 Promujmy Polskę Razem – próba podsumowania. Siatkarski zgrzyt komunikacyjny 20/10/2014 Park Nauki i Ewolucji Człowieka – zwiedzamy nową atrakcję Krasiejowa 28/10/2014 Nowe systemy biletowe komunikacji miejskich z dotacji. Dla turystów droższe bilety tradycyjne lub aplikacje? 14/11/2014 Po co nam 7 Nowych Cudów Polski? 21/11/2014 Geocaching – od poszukiwania skarbów do marketingu miejsc 26/11/2014 Między zarobkiem a irytacją – szukając dobrej turystyki 01/12/2014 Polskie miasta pokochały city placement 09/12/2014 Koniec dyktatury hotelowych gwiazdek? Opinia konsumentów najważniejsza! 16/12/2014 Globalizacja, amerykanizacja czy może jednak turystyfikacja – co dolega światu? 23/12/2014 Kultura śląska w natarciu, czyli gryfnie.com godoniem podbija Polskę [wywiad] 02/01/2015 Marka Polska: stabilny średniak? 19/01/2015 Polska przeciera szlaki turystyki industrialnej? 22/01/2015 Drogi Świętego Jakuba: polski potencjał 28/01/2015 Rok po deregulacji. Sprawdzamy rynek pilotów wycieczek