Piotr Zmyślony
Wstęp: W pierwszych latach polskiej transformacji ustrojowej, w nowych warunkach gospodarki rynkowej i dominacji własności prywatnej, podstawowym problemem odradzającej się turystyki było osiąganie skuteczności i efektywności działania w skali mikroekonomicznej. W tym czasie powstało wiele opracowań podejmujących temat funkcjonowania przedsiębiorstwa turystycznego, które obejmowały takie zagadnienia, jak uwarunkowania prawno-organizacyjne, planowanie zysku, rachunkowość, zarządzanie kadrami, marketing oraz strategie konkurencyjne (m.in. Altkorn 1995; Gołembski 1991, 1997; Kornak i inni 1991; Rapacz 1994).
Następnie zwrócono uwagę na rolę samorządu terytorialnego w kreowaniu rozwoju turystyki w regionach. Ma ona znaczenie szczególne ze względu na szeroki zakres kompetencji, zadań i instrumentów działania. Rozwój infrastruktury technicznej i paraturystycznej, a także usług społecznych i dóbr publicznych, działania w sferze regulacyjnej oraz marketingowej, a także tworzenie strategii rozwojowych umożliwiają aktywizowanie, wspieranie i zwiększanie konkurencyjności lokalnej gospodarki turystycznej (Gałecki 2004; Gołembski 1999, 2002; Kornak 1997; Pawlusiński 2005).
Obecnie polska turystyka staje przed kolejnym wyzwaniem rozwojowym, mającym zasięg ogólnoświatowy. Jest nim konieczność przeniesienia wymiaru zarządzania turystyką na szczebel obszarów recepcji turystycznej – miast i regionów. Wyzwanie to jest pochodną globalnych uwarunkowań: rozwoju technologicznego, zmieniających się trendów konsumpcji turystycznej, zmiany roli rządów i decentralizacji sprawowania władzy publicznej, wymagań gospodarki opartej na wiedzy, a przede wszystkim – silnej presji konkurencyjnej w wymiarze międzynarodowym (Alejziak 2000; Buhalis 2000, Public-private sector cooperation… 2000). Współcześnie nie wystarczą już bogate walory, sprawne i efektywnie działające przedsiębiorstwa turystyczne oraz aktywnie wspierające je władze samorządowe, aby osiągnąć trwałą przewagę konkurencyjną na rynku turystycznym. Dzisiaj konieczne jest zarządzanie funkcją turystyczną na szczeblu mezoekonomicznym, przyjęcie filozofii bezpośredniego zaangażowania w konkurencyjną walkę o turystę przez miasta i regiony.
Wyzwanie to szczególnie silnie odczuwalne jest w dużych miastach, które stały się beneficjentami zjawiska nazywanego metropolizacją przestrzeni (Markowski, Marszał 2006), prowadzącego do zwiększenia synergicznych powiązań funkcjonalnych pomiędzy ośrodkiem centralnym a otaczającym go obszarem. Poprzez funkcjonowanie w globalnej sieci przepływu kapitału, osób, usług, informacji i wiedzy, miasta stały się wiodącymi obszarami recepcji turystycznej. Rzeczywista przestrzeń turystyczna „wylewa się” poza ich granice administracyjne, tworząc metropolitalny region turystyczny (Liszewski 2005, 2008). Tym samym lista czynników i podmiotów, od których zależy rozwój funkcji turystycznej rozszerza się na tyle, że kwestia zarządzania nią „wymyka się” indywidualnym jednostkom samorządu terytorialnego, a staje się koniecznym przedmiotem współpracy.
Celem artykułu jest wskazanie kluczowych aspektów zarządzania turystyką na szczeblu mezoekonomicznym, ze szczególnym odniesieniem do funkcjonowania obszarów metropolitalnych. Ważnym elementem rozważań jest omówienie możliwych rozwiązań strukturalnych w zakresie zarządzania turystyką na tych obszarach.
Zmyślony P. (2010). Problemy zarządzania turystyką na szczeblu mezoekonomicznym (w dużych miastach), „Turystyka i Hotelarstwo” 16(2010), WSTH w Łodzi, 71-87 [PDF].
